شاخص‌های بورس آمریکا؛ داو جونز، S&P 500 و نزدک

داو جونز، S&P 500 و NASDAQ Composite سه نامی هستند که تقریباً هر خبر اقتصادی جهان به آن‌ها اشاره می‌کند. شاخص‌ها فشرده‌ترین زبان برای توصیف حال عمومی یک بازارند. در این مقاله می‌آموزید هر کدام از این سه شاخص چگونه ساخته می‌شود، چه تفاوتی با هم دارند و چرا S&P 500 به معیار مرجع سرمایه‌گذاران سراسر جهان تبدیل شده است.

شاخص چیست و چرا به آن نیاز داریم؟

بورس آمریکا هزاران شرکت دارد و رصد تک‌تک آن‌ها برای هیچ‌کس ممکن نیست. شاخص این مشکل را حل می‌کند: عددی که از میانگین‌گیری از عملکرد گروهی از سهام ساخته می‌شود و «حال عمومی» آن گروه را در یک عدد نشان می‌دهد. اگر با شاخص کل بورس تهران آشنا باشید، همین منطق را می‌شناسید؛ مقاله راهنمای شاخص‌های بورس تهران این مفهوم را برای بازار ایران توضیح داده است.

دو نکته مهم را از همین ابتدا یاد بگیرید: نخست، شاخص دارایی نیست که بتوانید مستقیم بخرید؛ ابزار سنجش است. دوم، حرکت شاخص همیشه درصدی گزارش می‌شود، نه ریالی یا دلاری؛ یعنی وقتی می‌گویند شاخص دو درصد افت کرد، منظور میانگین وزنی آن گروه از سهام است، نه همه شرکت‌ها به یک اندازه.

داو جونز؛ قدیمی‌ترین میانگین مشهور

شاخص Dow Jones از قدیمی‌ترین و شناخته‌شده‌ترین شاخص‌های جهان است و میانگینی از ۳۰ شرکت بزرگ و نام‌آشنای آمریکاست. ویژگی محاسباتی مهم آن «وزن‌دهی قیمتی» است: در محاسبه، سهمی که قیمت واحد بالاتری دارد، صرف‌نظر از اندازه شرکت، اثر بیشتری بر عدد شاخص می‌گذارد. یعنی یک شرکت کوچک‌تر با قیمت سهم بالا می‌تواند بیش از یک شرکت غول‌پیکر با قیمت سهم پایین بر شاخص اثر بگذارد.

همین نکته دلیل اصلی نقدهایی است که به نمایندگی محدود داو جونز وارد می‌کنند: این شاخص تعداد کم شرکت دارد و منطق وزن‌دهی‌اش اندازه واقعی شرکت را منعکس نمی‌کند. با این حال، قدمت و شهرت آن باعث می‌شود همچنان در رسانه‌های جهان پرتکرار باشد و شناختش برای خواندن اخبار ضروری است.

S&P 500؛ معیار مرجع بازار آمریکا

شاخص S&P 500 از حدود ۵۰۰ شرکت بزرگ بازار آمریکا ساخته می‌شود و برخلاف داو جونز، «وزن‌دهی ارزش بازار» دارد: هر چه شرکت بزرگ‌تر باشد، اثر بیشتری بر عدد شاخص می‌گذارد. این منطق تصویر واقع‌بینانه‌تری از بازار می‌دهد، چون جایگاه هر شرکت در اقتصاد واقعی را در نظر می‌گیرد.

پوشش گسترده این شاخص تقریباً همه بخش‌های اصلی اقتصاد آمریکا را شامل می‌شود؛ از فناوری و سلامت تا مالی، مصرفی و انرژی. همین گستردگی باعث شده S&P 500 مبنای رایج مقایسه عملکرد صندوق‌ها و مدیران سرمایه‌گذاری در سراسر جهان باشد؛ هر کسی می‌گوید «از بازار بهتر عمل کردیم»، معمولاً یعنی نسبت به این شاخص.

NASDAQ Composite؛ ترمومتر فناوری

شاخص NASDAQ Composite از سهام فهرست‌شده در بورس NASDAQ ساخته می‌شود و به همین دلیل تعداد شرکت‌های آن هزاران شرکت است. چون وزن بزرگی از این شاخص در اختیار شرکت‌های فناوری و شرکت‌های رشد‌محور است، معمولاً پرنوسان‌تر از دو شاخص دیگر عمل می‌کند: در دوره‌های خوش‌بینی به فناوری با شیب بیشتری بالا می‌رود و در دوره‌های نگرانی، افت عمیق‌تری را تجربه می‌کند.

برای خواننده اخبار، این شاخص ترمومتر صنعت فناوری جهان است. اگر می‌خواهید بدانید بازار به اقبال شرکت‌های فناوری گرم است یا سرد، نگاه به NASDAQ Composite معمولاً سریع‌ترین پاسخ را می‌دهد. برای شناخت خود بورس NASDAQ و تفاوتش با NYSE، مقاله تفاوت NYSE و NASDAQ را ببینید.

جدول مقایسه سه شاخص

چرا S&P 500 معیار مرجع جهانی است؟

سه دلیل ساده این جایگاه را ساخته است: پوشش گسترده که تصویر واقعی‌تری از کل بازار می‌دهد؛ وزن‌دهی ارزش بازار که منطقی و شفاف است؛ و قابلیت مقایسه، یعنی وجود صدها ابزار و گزارش جهانی که عملکردشان نسبت به همین شاخص سنجیده می‌شود. به همین دلیل وقتی رسانه‌ای بدون ذکر جزئیات می‌گوید «بازار آمریکا امروز افت کرد»، به‌طور معمول منظور حرکت S&P 500 است.

کاربرد برای مخاطب فارسی‌زبان

دنبال‌کردن این سه شاخص بهترین تمرین سواد مالی برای فهم اخبار جهانی است. نخست، به شما کمک می‌کند تصمیم‌های سیاست پولی آمریکا و روند قیمت کالاها را در بستر درست ببینید؛ این داده‌ها در ستون شاخص‌های اقتصادی هم به‌تفصیل آمده است. دوم، مقایسه جهت‌گیری بازار آمریکا با بازار داخلی، دید شما را نسبت به جریان‌های جهانی باز می‌کند؛ البته همبستگی بازارها ثابت نیست و نباید از آن نتیجه قطعی گرفت. سوم، این تمرین برای شناخت مفهوم «معیار مقایسه» است که در هر بازاری، از بورس تهران تا بازارهای جهانی، کاربرد دارد.

برای نمای کلی این بازار و ملاحظات دسترسی، مقاله بورس آمریکا چیست را مرور کنید.

• هر هفته درصد تغییر هر سه شاخص را یادداشت و علت اصلی خبری آن را جست‌وجو کنید.
• به روش وزن‌دهی هر شاخص دقت کنید؛ عدد داو جونز را با S&P 500 مستقیم مقایسه نکنید.
• حرکت NASDAQ Composite را با اخبار فناوری جهانی کنار هم بگذارید تا الگوها را ببینید.
• مفهوم شاخص را با مقاله شاخص‌های بورس تهران در بازار ایران هم تمرین کنید.
• از تصمیم‌گیری بر پایه تیترها بپرهیزید؛ همیشه بازه زمانی و شاخص مورد اشاره را بشناسید.

جمع‌بندی

سه شاخص اصلی بورس آمریکا سه نگاه متفاوت به یک بازارند: داو جونز با ۳۰ شرکت و وزن‌دهی قیمتی، تصویری تاریخی و رسانه‌ای می‌دهد؛ S&P 500 با حدود ۵۰۰ شرکت و وزن‌دهی ارزش بازار، معیار مرجع سنجش کل بازار است؛ و NASDAQ Composite با تمرکز بر سهام بورس NASDAQ، ترمومتر فناوری جهان است. شناخت این سه، پایه خواندن هر خبر اقتصادی جهانی است. گام بعدی مطالعه، مقاله ETF‌های بازار آمریکا است تا ببینید این مفاهیم چگونه در ابزارهای واقعی سرمایه‌گذاری به کار می‌روند.